Aran Park

Eth Portilhon subergés coma era montanha de Bossòst, eth pòrt transtermierèr que mos amie tara vila vesia de Luishon e coneishut tanben perque i a passat bèth còp eth Tour de França. Ei atau madeish un parçan de léser entà fòrça vesins e toristes. Eth sòn bòsc estienut, en procès de repossa enes airaus afectadi per airolàs Xynthia de hè tres ans, capère era montanha que, mès baisha qu’es autes, aquerís ua forma ardona, vista de luenh. Pòrta d’accès a un des paratges mès beròis deth país, eth Clòt de Barètja, en tot transcórrer per Aubàs, ací, en Plan des Bruishes, i a trabalhat un corròp de volentaris, deth projècte Boscos de Muntanya, entà regenerar un peishic de bòsc. Damb eth guidatge dera engenhaira forestau Gemma Arjó, e en auer caushigat eth celh de nhèu qu’encara i demore enes parts ombrères, mo’n vam dempús a veir ar aute grop, en camin de Tretura. N’an recuperat, aguesti apassionadi dera natura, un bon tram, damb era cauçada originau, qu’auie devengut un barranc d’aigua, lèu lèu impracticable. Un trabalh qu’ath delà de volentari ei ben hèt, pr’amor deth suenh qu’i meten de cap tara recuperacion deth paisatge. Eth Portilhon tostemp mos suspren, pr’amor que sauve entre era vegetacion, ara incipienta, sendèrs e cornèrs que mos conviden a tornar-i. Non dubtaríem en seguir eth camin, un shinhau dret, que se cale per un espaci d’antics prats, naui arbres e vielhes bòrdes, ara pardies, mès ei ora de partir e d’apropar-se ath parc de fauna, “Aran Park”, plaçat un shinhau mès tà naut, qu’ara inauguren. I trobaratz er os, eth lop e toti es animaus dera fauna sauvatja autoctòna, mès sonque eth sòn entorn ja merite ua visita solatjada, entre es ombres d’aguest bòsc a on repòse eth temps.

(DIARI SEGRE, 20 d’abriu de 2013)

Meddia Aranés

Es que mos trobam apròp des trenta ans, o, dit de forma mès optimista, mès enlà des vint, podem afirmar qu’eth programa Meddia Aranés, qu’en complís 25, mos a acompanhat lèu lèu tota era vida. Totun, era ràdio tostemp l’auem ath costat, ara demora de qu’arribe meddia o es sèt dera vrespada, e ara tanben es ueit deth maitin, entà alugar-la e deishar-se acompanhar pera sua veu pròpria, dilhèu ena intimitat deth larèr, dilhèu en mestièr de cada dia, ara fin ena masèga dera vida vidanta. Aguesta ràdio ei mès intima e pregona encara perque te parle e te ditz ce qué passe aquiu dehòra, mès enlà de casa, ena lengua deth país, en aranés, qu’ei patrimòni de toti e, òsca!, nòste autentic “occitan referenciau” ací, en Aran, e, per tant, en Catalonha. Era comunicacion gahe mès sentit, perque met en comun, de relèu, aquera disposicion especifica ena dubertura dera co-existéncia, damb un aute color, que permet dar-li un lòc. Un nòm pròpri, com n’ei eth de meddia, paraula plan beròia, perque hè rebrembança deth legat collectiu, deth calendari sometut ath suenh esclau deth prat e eth bestiar, abantes qu’era prèssa actuau obliguèsse a mercar cada ora, cada menuta, cada segon, de forma exacta, tanben esclavizanta. Era ràdio ei atau madeish exactitud. Mèrque era ora, mès en Aran non son es dotze, senon qu’ei meddia, meddia aranés. Eth món ei ara mès coneishut. Èm coma en casa. Ua veu familiar mos parle (era de Lissa, Jòse, Jòse Antonio e Anna), damb eth desir, fòrt e ben explicit dauant es illusions bracades, que mos acompanhe tota ua auta vida a totes ues autes generacions, damb aquera paraula unica que mos place ena singularitat d’aguesta lengua qu’aperam aranés-occitan. Felicitats!

(DIARI SEGRE, 6 d’abriu de 2013)