Secrèt de confession

En secrèt de confession. Atau an retornat, en bon estat ath delà, tres frontaus d’autar barròcs, panadi en 1999, ara glèisa parroquiau dera Purificacion de Bossòst. Ludrege eth daurat qu’entore damb motius floraus era advocacion de cadun d’eri: un dedicat ara Mair de Diu dera Assumpcion, er aute ara Mair de Diu deth Rosèr e un tresau encara per determinar: dilhèu ei Santa Margalida, diden es entenudi. Eth “pecat” reconeishut (cohessat) e hèt explicit “en secrèt” dempús de catorze ans en qué auec lòc eth panatòri, justament quan pensàuem que non les tornaríem a veir, permet aguest erós e imprevist succès. En retorn i é era peniténcia. Qui sap des vicissituds que, pendent aguest temps, auràn vescut es pèces sostrètes, quini païsi auràn visitat, quines mans an tractat es dus frontaus restauradi, per qué les tornen ara, damb quina volentat les panèren, aquera net deth 8 ath 9 de noveme de 1999, quan, en barrar era glèisa, eth lairon o es lairons demorerèn amagadi en còr entà despenjar es pèces sense èster descurbidi e atau trèir-les pera pòrta de darrèr, en tot ressegar-ne ua barra de hèr… Son preguntes qu’ara mos hèm, mentre se mos hè present eth desengust que se’n portèc mossen Joan Caseny, rector de Bossòst en aqueri moments. Ath delà de saludar era restitucion, que contribusís ara recuperacion e projeccion de part deth nòste patrimòni istoric e artistic, er hèt constitusís tanben ua sòrta de rebrembe e d’aumenatge postum a mossen Joan, atau com l’aperàuem, gran amic, referent dera Glèisa aranesa, ua des persones que mès an mercat eth devier dera istòria recenta d’Aran e der aranés e des vivéncies des que l’auem pogut conéisher enes ans de formacion educativa e espirituau, en pregon arregraïment. 

(DIARI SEGRE, 19 d’octobre de 2013)

Advertisements

Era mala reputacion

Viuem tempsi d’exaltacions patriotiques, encara que damb drapèus e motius disparions: quan tot entre en crisi e desapareishen es orizons, era bandèra enludís damb sa estela ath pòble estordit en miei de tanta escuretat politica. Es govèrns sagen de profitar eth desconcèrt damb mecanismes un shinhau estonants: quan encara non auíem paït era boutade dera mèrca Espanha, enteni en Catalonha Ràdio, “era ràdio nacionau de Catalonha”, un reportatge sus es bondats dera mèrca Catalonha. Non volietz tassa? Ara auetz tassa e mieja!

Acostumadi com èrem ara division sempitèrna entre boni e mali espanhòls (reviscolada pera dreta ultra jos eth mandat des govèrns socialistes de Zapatero), ara mos auem d’enténer en Catalonha un discurs diadèr, insistent e agaçant, de ridiculizacion des idèes non independentistes, especiaument des federalistes, pr’amor qu’eth centralisme neoespanholista ei un vielh coneishut contra eth quau non sonque ei mès facil lutar, senon que, ath delà, apòrte nombrosi redits politics e electoraus (sonque cau escotar un moment es tertúlies de quinsevolh miei de comunicacion public dera Generalitat, sense compdar es hilats sociaus).

Amics, ac auem de reconéisher: eth sobeiranisme a devengut eth nau crèdo oficiau e qui gause expausar-li, ad aguest moviment, ua cèrta divergéncia, ua minima critica d’avertiment, de matisacion o umil suggeriment, aquerís de patac er estatut dera “mauvaise réputation”, ara manèra com l’expòse Georges Brassens en sa famosa cançon. Mès: “je ne fais pourtant de tort à personne…”, se decidisqui non seguir era marcha deth 14 de junhsèga o dera via catalana tara independéncia der 11 de seteme.

Sò partidari dera liura determinacion deth pòble entà desbloquejar era actuau situacion de collapse politic e territoriau (tanben entà Aran alavetz, coma subjècte collectiu diferenciat), mès ei licit preguntar-se perqué non “decidim” tanben sus es retalhs contra er Estat de benèster, sus eth modèl de país que volem: damb mès o mens sanitat e educacion publiques e universaus, damb mès o mens dependéncia des mercats depredadors…

E de qui volem èster independents, se se pòt èster “independent” en ua Euròpa interdependenta? Independents entà èster dependents dera elit economica e financèra locau, tan nostrada? Independents dera Espanha des autonomies entà devier dependents des nòsti sauvapàtries, corruptes includidi? Era independéncia ei aué er unic projècte politic, proclamen erosi es intellectuaus reconvertidi ara naua fe. Mès, quin projècte politic (per tant, sociau, economic, etic…) pòden compartir partits coma Convergéncia Democratica, conservadora e neoliberau, e es Candidatures d’Unitat Popular, defensores deth “socialisme”?

Catalonha, com Aran, ei ua societat plurau. Mès aguesta pluralitat (d’expressions, credences, opinions, pensaments, ideologies…) non sonque a d’èster respectada e reconeishuda, senon tanben prebotjada en encastre public, pr’amor qu’ei pròpri d’ua democràcia auançada convertir sa pluralitat intrinsèca (situacion de facto) en un pluralisme dinamizador (situacion de iure), se vertadèrament ei disposada a afrontar es desafiaments collectius luenh de quinsevolh simplisme omogeneïzador. E pensi qu’eth problèma qu’auem dauant (eth dera relacion Catalonha-Espanha) ei massa complèx coma tà deishar-le en mans dera estigmatizacion e era via dangerosa deth pensament univòc.

(JORNALET, 5 d’octobre de 2013)

Vergonha

Era tragèdia diadèra de Lampedosa (coma tantes Lampedoses que trobam ath long dera còsta europèa, en tot compdar es der Estat espanhòl), notícia ara per ua chifra inassumibla (mès de 200 mòrts), conforme era nòsta “vergonha” collectiva, en paraules deth papa Francés, er unic qu’en Euròpa a parlat clar sus era ignominia ara quau condamnam as que hugen dera guèrra, era hame e era opression. A on èrem nosati eth dia que les deishèrem morir? ¿Sautaràn es naui refugiadi que vien eth mur infranquejable que mos auem lheuat en forma d’autoenganh e faus benèster confortable, des.hèt cada dia mès per ua Euròpa insolidària tant damb es de “dehòra” coma tanben damb es de “laguens”, mentre brotoen coma misharnons partits, organizacions e politiques xenofòbes e racistes, en aguesta guèrra induida de praubi contra praubi ara cerca deth pan que sauven e apilèren es mercadièrs dera especulacion, ath marge des mecanismes de contròtle democratic? Bastim Euròpa sus es roïnes d’un passat d’explotacion e extermini (sonque cau pensar en pòble jusieu) e un present d’escandalosa “indiferéncia” (paraula pontifícia aguesta tanben) ath patiment deth pòble empraubit, der “immigrant sense papèrs”, qu’auent pro desgràcia en deishar casa e hilhs, se tròbe ath delà sense estatus de ciutadania ne dret a servicis basics coma era sanitat. Clar que non tot eth tòrt ei d’Euròpa, ja que de ben segur qu’es govèrns opressors d’origina prenen part des motius deth sòn malur, mès, quan tuste ara pòrta, eth sòn idòl esbauce d’arraïtz era comoditat d’ua politica que non a present era memòria des qu’auem abandonat peth camin, des vençudi que reclamen era sua rason, d’aqueri que, teologicament e com ben sap er avèsque roman, son ara fin “sagrament vedible deth Diu invedible”.

(DIARI SEGRE, 5 d’octobre de 2013)