Possibilitats limitades

Com se tot siguesse susceptible de cambi e tanben de finau, laguens dera sua contingéncia, non sonque er èster uman ei eth sòn pròpri fin, senon tanben es possibilitats que pòt auer ara man se li revèlen autant de limitades. Viuem ara aguesta situacion de fin-finau en fòrça encastres que semblauen intocables. Era configuracion des territòris n’ei un d’aguesti, dera quau en da bona mòstra eth referèndum escocés entà decidir s’aguest parçan auie d’èster, o non, independent, a despièch qu’eth tèrme “independéncia” ei fòrça quimeric en un món d’interdependéncies constantes. Tanben en Catalonha se vò daurir era possibilitat de sosméter en qüestion era integritat territoriau atau com la coneishíem enquia ara. E Aran poderie plantejar, atau madeish, un aute estatut politic, segontes eth sòn autogovèrn e era sua singularitat culturau. Es termières (concèpte que ja apunte ath limit, ath finau d’un espaci contingent) pòden cambiar, encara que serie preferible non lheuar-ne mès e dilhèu suprimir-les totes (fin-finau des termières), se se dèssen es condicions avientes (causa que, per cèrt, a comprenut prumèr qu’arrés eth capitau mondiau que se desplace per aquiu a on vò). Perque èm plaçadi ena possibilitat e, ath temps, èm eth nòste pròpri fin, poderíem aquerir era consciéncia politica de víuer com se deth nòste temps depenesse, en bona mesura, era nòsta felicitat, sense auer de demorar futurs compensatòris damb presents tan sacrificiaus, e eth restabliment, ara e ací, dera dignitat perduda. D’acòrd damb eth combat racionau e era coimplicacion en comunautat, era nòsta responsabilitat mos possarie a hèr es causes çò de mielhor possible, dilhèu, en tot seguir er exemple referit, damb era claretat, era negociacion e eth pacte, qu’ací encara mos manquen.

(DIARI SEGRE, 20 de seteme de 2014)

Quina Lei?

Setmana de compareishences en Parlament damb motiu dera tramitacion dera naua Lei d’Aran. Ei un bon moment entà conéisher es inquietuds e es desirs des aranesi e des sapients sus eth regim especiau entà qu’es deputats elabòren era lei que regule eth nòste autogovèrn. Maugrat açò, i a ua naturau temptacion en refortilhar eth posicionament de cada grop, en ua sòrta d’autocompareishença publica, respècte der imaginari que dejà a articulat en referéncia ara Val d’Aran, dilhèu discordant damb eth pluralisme pròpri que caracterize eth país. Suspren tanben que representants politics diguen a ses senhories qu’ahèrs tan fonamentaus coma eth modèl electorau non formen part des preocupacions des ciutadans. Pòt èster. Com tanpòc n’ei era madeisha Lei, enes carrèrs e larèrs aranesi. E aguest hèt non ei pas un impediment entà qu’es politics hèsquen eth sòn trabalh. Se pòt convier facilament qu’eth sistèma electorau aranés, coma eth modèl financèr e era arquitectura institucionau e competenciau, d’acòrd damb es naui besonhs restacadi damb era qualitat democratica, era politica toristica, economica e deth foment deth trabalh, ei manifèstament mielhorable, pr’amor qu’es proporcions populacionaus an cambiat dempús de 24 ans en qué s’aprovèc era prumèra lei e, sustot enes darrèri tempsi, a sosmetut quauqui terçons decisius (pr’amor que decanten eth govèrn deth Conselh) a un “estrès electorau” dificil de justificar en plen sègle XXI. Mos enriquís debàter sus tot açò, entre es que non vòlen cambiar arren e es que prepausen d’autes alternatives entà sajar de racionalizar eth sistèma, hèr-le mès just, transparent, equitatiu e, per tant, democratic. Damb acòrd e consens. Entà qu’es representants siguen, aumens, un shinhau mès representatius.

(DIARI SEGRE, 6 de seteme de 2014)