Eleccions araneses

Aran tanben a parlat per miei des eleccions locaus e ath Conselh Generau, en tot manifestar ua volentat de cambi e renauiment dera politica e des accions de govèrn, mès ath delà sus era basa de projèctes rigorosi e solvents. Unitat d’Aran, guanhadora en cinc des nau municipis, entre eri eth caplòc Vielha-Mijaran, a artenhut era prumèra plaça en numero de vòts entara maxima institucion, mentre que Convergéncia Democratica, que manten localitats importantes coma Naut Aran, s’a emportat era majoritat des sòns representants, es conselhèrs generaus, escuelhudi enes sies terçons en qué se despartís eth país. Aguesta paradòxa, que permet eth sistèma neishut damb era prumèra lei d’Aran, de 1990, e rebrembe ara vescuda per Maragall en 1999 quan guanhèc en vòts a Pujol, mès non pas en deputats, met de relèu tant era legitimitat deth modèl articulat, e per tant deth govèrn que se’n pogue derivar, coma eth besonh d’adaptar-le ara realitat deth sègle XXI, atau com s’auie plantejat dejà en debat entara actualizacion dera norma de regim especiau, qu’ara fin a mantengut eth sistèma electorau vigent. Totun, aguest debat, complèx e apassionant, ei ara mès viu que jamès, damb diuèrsi modèls sus era taula (coma eth dera circonscripcion unica o eth dera reduccion des terçons as tres originaris, coma eth sòn nòm indique, entre d’auti possibles), e aurie d’animar a un consens entre, aumens, es dues principaus fòrces politiques, ath temps que trabalhen per un Conselh mès transparent, collaboratiu, pregonament democratic e equitatiu, capable de reflectir era pluralitat intrinsèca dera nòsta societat.

(DIARI SEGRE, 30 de mai de 2015)

Desarraïtzament

Eth desarraïtzament ei un des maus mès acusadi dera epòca contemporanèa: der immigrant que partís, o a de húger, dera hame, dera persecucion, dera praubesa, e dèishe hemna, hilhs e pàtria, e de viatges era pròpria vida, de forma massiva ena Mediterranèa, as pòrtes dera prospèra e indiferenta Euròpa septentrionau (toti es païsi dera citada mar en son autant d’europèus); mès tanben, mens tragic, deth joen, e non tan joen, que se’n va tar estrangèr a trobar sòrt laborau, o laguens deth pròpri país; o simplament deth que demore sense trabalh o labòre en condicions deplorables, indignes, per quate sòs. En fin, tanpòc è dret a recrear-me en ues situacions que coneish mielhor qui les (suber)viu. Era pensada ven a compde d’un nau prumèr de mai que venguem de passar, damb es signes mès favorables dera macroeconomia, inutils se non son efectius ena vida dera màger part des ciutadans, atau com comence era nauèra instruccion pastorau des avèsques espanhòls sus era crisi economica, sociau e morau (“Glèisa, servidora des praubi”). En un libre de publicacion recenta de Simone Weil, ua des pensadores e mistiques mès genuïnes e liures deth sègle XX, era filosòfa soslinhe que hèr arraïtz “ei dilhèu un des besonhs mès importants e ignorats dera anma umana”, en virtut “de recéber era totalitat dera vida morau, intellectuau e espirituau enes mieis des quaus pren part de forma naturau”. D’aquiu qu’es relacions sociaus basades sonque ena economia, enes sòs, que determinen era condicion obrièra, qu’era coneish plan ben, siguen factors de destruccion des arraïtz, atau coma eth caumatge ei “eth desarraïtzament totau”, “de dusau poténcia”.

(DIARI SEGRE, 2 de mai de 2015)