Author: Amador

Son ua bona còlha d’amistat e aficion. S’an amassat ena plaça deth pòble e, se non son guaire maitèrs, poderàn esdejuar un mòs ena tauèrna, abantes de partir damb es tot terrèns plaçadi en carrèr entara gessuda programada. Aguesti trastes caushigaràn un tròç de pista que les portarà as pòrtes deth bòsc e dera nhèu apilerada en monte. A fòrça d’eri, a despièch deth dromilhon, se les diboishe en ròstre un arridolet fresc, renauit, d’aqueth qui sauve ua esperança dauant deth dia que comence. Convenientament equipadi damb era ròba e eth caucèr tecnics de rigor, impermeables e compactes, mès ath temps leugèrs, e fòrça vedibles damb un color florescent pujat (com a d’èster), se dispòsen a hicar-se laguens des gòrges d’un parçan boscat, fòrça topit, entre era broma tenebrosa e es prumères lucades que sajaràn de trencar-la. Aguest espaci sòl èster pòc coneishut entath caminaire dera mapa-guida toristica e, per contra, a estat transitat ath long deth temps tant per eri coma pes pastors des vilatges propèrs. En aute costat dera ribèra, arribe dejà eth resson d’aguest concèrt sasoèr, precedit dera observacion atenta a ua natura e a ua fauna, que, susvelhades pes nòsti agents de miei ambient, mos amaren e encamarden, damb musica qu’altèrne es idòls tenors (quini boni paumons a quauqu’un d’eri!) e eth pet sec que retronís enquiàs pales de naut e secodís er anim deth passejaire e eth bestiar distrèts, un pet tant liberador entà un coma menaçador entà un aute. Acabada era sason e d’ençà dera distància deth qui non en pren part, atau intuïsqui era caça, activitat ancestrau, qu’a agarrat naues formes e esturments, mès qu’encara consèrve era ambivaléncia dera atraccion dera natura sauvatja.

(Diari Segre, 18 de hereuèr de 2017)

Deishèrem eth coche en cap deth Portilhon, e aquiu comencèrem era expedicion damb raquetes, en tot hicar-mos en bòsc de grani auets d’Aubàs. Pugèrem prumèr pera pista forestau, en tot seguir era traça alongada des practicants d’esquí de trauersada que i auien passat, e baishèrem peth camin de petit recorrut, qu’atrauèsse eth còr d’aguest espaci tan misteriós coma terapeutic e, tanplan, concorrut pes aimants dera natura e era montanha, pendent aguesta sason d’iuèrn. Eth bòsc ei reservat, tostemp en ombra, d’a on proven eth cant joen des audèths damb talents de primauèra, mès s’i daurissen, de tant en tant, clarulhes que permeten era guardada entath cèu blu d’un dia ludent, com aguesta d’ací naut que dèishe veir era sèrra ardona deth Malh deth Cric, tanben compartida damb eth país vesin francés e occitan. Era clarulha definitiva comence a hèr-se lòc a compdar dera cabana forestau, en limit deth bòsc e eth còth, qu’ei coma un clòt, e d’aquiu era confusion abituau deth nòm d’aguest parçan de Barètja. Se campes tà naut comences a endonviar eth contorn concau que da pas as montanhes de Luishon e Benasc. A tot just 1.750 m, Còth de Barètja conforme un balcon priviligiat des Pirenèus mès agrèstes, que tot nheuat complís autant damb es delícies de toti es intrepids montanhaires. “Era nhèu ac egale tot e tot ac envolope en pregon sen dera natura”, escriu Thoreau en un petit relat, aperat Ua passejada ivernau, hèta tanben en gèr, que, curiosament, è descubèrt era madeisha setmana en qué pujam enquiath Tuc d’Aubàs, a on buhe un aire gelat, pur, qu’amare toti aguesti tucs. Coma sentencie Thoreau, “tot aquerò que demore dehòra a de préner part dera estructura originau der univèrs, damb un valor comparable ath de Diu madeish”. Dilhèu, per aquerò, non podem parar de pujar-i.

(Diari Segre, 4 de hereuèr de 2017)

Tornam a auer notícia des aperadi refugiadi, que patissen es rigors der heired der iuèrn, ara intempèrie de Sèrbia. Era paraula refugiat ei ua paradòxa, pr’amor que, en vertat, son exiliadi: hugen, per fòrça, se vòlen conservar era vida, dera guèrra ena sua region, ara recerca deth refugi damb eth quau ja non compden e li nèguen es païsi d’Euròpa. Aguesti exiliadi son objècte dera nòsta desconfidança e eth prejudici, quan non dera pòur ath terrorisme. E totun, sòlen èster eri es principaus victimes deth terror. Quan a agut lòc en casa nòsta, ac a hèt fòrça viatges per ciutadans fanatizadi, que ja demorauen entre nosati, en aguesta epòca d’internet e, per tant, d’accès globau a tota sòrta d’informacions e doctrines. Per aquerò, manque encara ua gestion concertada d’aguesta acuelhuda, se volem que, en efècte, i a age un contròtle mès avient. Mès enlà dera politica geoestrategica, aguesta tornada deth refugiat ara lum publica exemplifique era invisibilitat, era indiferéncia o, coma diderie Axel Honneth, eth mensprètz, que caracterize era nòsta societat, ja non damb eth refugiat, senon damb tot tipe d’acaçadi e acorneradi qu’auem ath costat e deisham ena ombra. Mès, dera consciéncia d’aguesta injustícia, dera herida e era “reificacion”, en paraules deth teoric, ne pòt gésser ua “luta peth reconeishement”, non pas d’ençà dera commiseracion, ne tanpòc dera empatia, pr’amor qu’ei impossible méter-se en lòc der aute, senon, mès lèu, ath costat, en interaccion, coma condicion de desvolopament dera persona morau en societat, en trobar-mos “en orizon d’expectatives mutuaus”, sense eth quau èm dominadi pera rason esturmentau, eth podèr desmesurat o aquera pòur paralizanta.

(Diari Segre, 21 de gèr de 2017)

Tanplan qu’es presents que mès desiram, e auem demanat as Magues d’Orient (per cèrt, er Evangèli de Matèu, er unic qu’en parle, non hè mencion a cap de rei, senon a uns  magues o sapients, qu’an virat dempús en reis damb era tradicion) prenen forma, sustot, de salut e prosperitat, d’estima compartida, en nau an encetat. Ei a díder, es presents mès valurosi son es que lèu lèu non vedem, senon que sentem e trapam de mens quan ja non i son. En aguesta estonanta sason d’enguan, mès provisòris son es talents de lum e solei, ena plana, e nhèu generosa entàs pistes d’esquí, ena montanha, quan aguesti manquen enes respectius encastres, justament entara prosperitat e eth benèster collectius. Tanben es desirs de beresa poderien formar part des nòstes inquietuds mès pregones, en tant que, de ben segur, ja les includim coma suposit entara felicitat sajada. E ací, ena nòsta val, n’auem un bon tast, en prumèr lòc, damb era beresa culturau, creada per uman, de vilatges, glèises e campanaus, de mès de 900 ans d’istòria; mès tanben mos acuelh ua beresa naturau de ribères e montanhes, “de milions d’ans”, coma me rebrembe un geològ, tanplan sensible damb eth patrimòni artistic, mentre admiram era monumentalitat deth campanau dera glèisa romanica de Bossòst, ara susvelhat entara sua bona conservacion, e darrèr se lhèue era sèrra baisha deth Montlude, sostengut pes tucs des Neres e des Crambes. Quan era natura e era cultura se dan era man, semble qu’eth món ei hèt “coma òbra d’art”, segontes eth fisic Frank Wilczek, tanben Prèmi Nobel e autor d’un exitós trabalh sus aguesta “recèrca deth dessènh pregon dera natura” dauant, en paraules de Galilèu, “ua grandesa e ua glòria que luden en toti es trabalhs” dera divinitat, ja que “se pòden liéger en libre dubèrt des cèus” e, higem nosati, des nòstes montanhes.

(DIARI SEGRE, 7-1-2017)

En miei dera net deth món, son comptades es alegries dera vida, d’aqueres alegries de vertat, qu’amplissen e artenhen era significança deth valor d’ua esperança e es talents de seguir drets e capinauts, a despièch de tot: de tot tipe de malur, susvengut o provocat, en forma d’injusta o auançada mòrt, en forma de guèrra e desterrament, en forma de malautia, d’incomprension e acornerament. Quina net mès bèra, quina net mès doça, que cante era cançon. Era societat globau (menaçada pera violéncia, era desigualtat, era agonia d’apilerar riqueses, era explotacion, eth terrorisme) ei hèta entà pògues cançons eroses, mès encara volem creir que non i a agut ua net mès bèra qu’era d’aué. Son longues es nets der iuèrn, qu’acabe de començar, e fòrça estimades es ores de lum e solei, coma en son de longues e agaçantes es tenèbres der anma e eth còr e atau de ludentes es bues deth retrobament o d’un simple gèst d’apropament e consideracion. En miei dera net pregona, solitària e heireda, laguens der infinit desèrt o dera val susvelhada per immensi malhs de montanha, ei possibla era calor d’un huec amic, que te sauve e refugie en sòn larèr petit e sòbri, ath costat d’ua fragilitat tan semblanta ara pròpria, perque ací non i a lòc n’entath luxe n’entara ostentacion, tan inutila coma efimèra. Sonque i cap ua soletat que se compartís, un gòi tan personau coma universau, ua volentat tan pròpria e intransferibla coma comuna e fraternau (“sonque a on i a vida, i a volentat”, afirmèc Nietzsche), quan er unic luxe ei eth de víuer damb plenor e perseverança, de cap tara maxima felicitat possibla.

(DIARI SEGRE, 24-12-2016)

I auec un temps en qué Nadau se succedie dempús d’un periòde de demora, aperat Auents. Era litúrgia crestiana encara le manten. Mès, era demora non se maride ben damb era viuença deth present absolut. Es prèsses, eth modèl consumista e era abitud d’aue’c tot ara man, de forma immediata, an devorat era incertesa tan inquietanta dera demora, en un contèxte trepidant, saturat de tempsi. Ja non i a un temps entà cada causa, coma proclamaue er Eclesiastès, senon que cada causa, er èster, a implosionat en ua succession infinita d’eveniments. Nadau ja se i é present, in media res, enes places, carrèrs e centres comerciaus, fòrça abantes deth sòn succès. Se ben aguesta hèsta a devengut universau, non atau eth sòn periòde prèvi, tan pòc comerciau. Auents ei demora, víuer en precari, en preparacion, dauant dera venguda de quauquarren mès gran. Coma eth sòn revèrs quaresmau, convide ara meditacion e ath silènci, a ua viuença mès sòbria e delicada des causes que mos entoren. Enes darrèri escrits, amassadi damb eth títol Ara demora de Diu, Simone Weil mos coheisse qu’eth coneishement dera preséncia divina “non consòle, ne mos trè era amargor orribla deth malur ne tanpòc guarís era mutilacion der anma”, mès en aquera henedura dubèrta ja i é “secrètament presenta” era sua misericòrdia, “en tota sa integritat”. Alavetz, “era pròpria esperança se torne inutila”. En aranés-occitan, demorar (deth latin morari, ei a díder, arturar-se, obrar damb lentor e residir) ei tant auer ua esperança coma víuer, abitar, èster dejà en un lòc. Mès aué ei revolucionari demorar, víuer de forma senzilha damb aqueth coneishement, pr’amor qu’ei coma un “pressentiment d’eternitat”.

(DIARI SEGRE, 10-12-2016)