Category: De lin e de lan

Massa viatges era politica semble ua luta descarnada peth podèr, hèt qu’a contribusit ath sòn descredit e ara pèrta de credibilitat de partits que, coma es de centrequèrra o quèrra, se les supòse ua major inclinacion ath debat, ara aportacion d’idèes e ara volentat d’emancipar ath pòble oprimit. Mès tanpòc cau èster ingènus, ja que sense podèr era societat non se pòt organizar, n’era madeisha quèrra poderà concretar eth sòn projècte d’emancipacion. Eth rèpte qu’aurà d’arténher aguesta serà, en aguest cas, sajar de democratizar tot çò de possible aqueth podèr, en totes es sues esfères. Tanpòc cau pèrder de vista un aspècte clau dera democràcia e que dilhèu massa soent non tien en compde es sòns actors principaus: qu’eth podèr democratic ei un espaci uet, que non pòt èster ocupat ne per dius ne per reis. Per açò, son fòrça preocupantes es contrarreformes sociaus e educatives anonciades, a on eth cambi d’assignatures coma era Educacion entara Ciutadania e es Drets Umans per ua Educacion Civica e Constitucionau ei, ath delà de reduccionista e reaument adoctrinador, ua cortina de hum de decisions mès pregones entath pervier dera formacion ciutadana des nòsti mainatges. Era ciutadania ei ua aventura apassonianta començada hè fòrça sègles entà deishar uet eth centre des comunautats, liure de tutolatges, paternalismes e caciquismes. Aquiu brotoe era mès nauta autoritat sociau, per miei deth dialòg e eth consens, coma eth gran pacte sociau qu’auem de besonh per mor dera educacion, era sanitat e era luta contra era desocupacion de tanti ciutadans, uedadi materiaument a mesura qu’eth podèr politic s’a amplit d’aquerò que non li corresponie d’acòrd damb era uedor essenciau deth sòn espaci.

(Diari Segre, 11 de hereuèr de 2012)

Tot semble contradiccion e era vida n’ei plea. Mentre er aute dia expressàuem era tension d’ua pulsion fatau de cap aquerò expansiu, que pòt arribar a anullar era pròpria volentat, ath còp era guardada der aute, que patís e patís injustícia, mos estordís e, ai!, eth sentit dera culpa subergés. Alavetz, non vau er elògi dera evasion irresponsabla. Mès lèu tot çò de contrari. Volerà díder qu’abitam, o sajam de sostier-mos, tostemp, en aquerò qu’ei dubèrt, e que cada dia començam de nau, a on cada causa, cada sentiment compde damb eth sòn temps. Tot, de bèra forma, ei en sòn lòc. Era inquietud tanben drevelhe un nau sentit pes causes. Ei ora de tornar a començar, de deishar-mos de pegaries e deishar brotoar en nosati un sentit etic. Era pulsion pòt amiar-mos ad aquerò Aute deth món, qu’ei mès enlà deth món, coma ua crida inevitabla que demane e demane e jamès non mos satisfè, perque reclame sense arren a cambi. Sus un hons de silènci, entenem eth sòn idòl, qu’ei er idòl deth qu’auem ath costat e non volíem escotar. I viuem d’esquia. Era soletat se sent penetrada violentament, perque i a un aute que mos reclame, e tot er esfòrç per húger e pujar tath cap dera sèrra, luenh de toti, ei inutil, com inutil se torne er esfòrç e tota era dedicacion pes auti, mès ei tan fòrta era crida que non podem dar per perdut aquerò que dejà ei, de hèt, perdut. Com de perduda ei, per cèrt, era pàtria comuna, que convertís ar aute en un estranh, que shòrde as nòsti. Mès era demana hè a (re)nèisher un compromís concrèt, non impersonau, perque compòrte ues obligacions o un cèrt sentit dera culpa se non s’amien a tèrme, non pera puresa d’un madeish, senon perque tostemp i a un aute qu’encara ac passe piri. E alavetz ja non valen es neutralitats.  

De viatges mos acace ua estonanta pulsion de destruccion, com de mòrt sense voler morir, un impuls diabolic qu’anulle era volentat, o posse era volentat a un desir irrefrenable d’Immensitat, de Libertat expansiva, qu’amie a negar aquerò de bon qu’en un principi mos genèren es causes dera vida (quauqu’ues, aumens; pas totes, cèrtament). Mès èster dubèrt ara vida ei víuer tara mòrt. E com se d’ua fatalitat volèssem húger, eth còr se precipite ar abisme dera mar inacababla e inacabada, perque era tèrra mos a devengut limitada, irrespirabla, agaçanta, com acaçantes son totes es causes que mos vien a retrobar. Alavetz, arribe eth moment en qué non èm capables de resistir-les. Era tension que sentem, aguesta inquietud, se hè mès e mès grana, enquia comprimir era amna sauvatja, que de tan sarrada e embarrada qu’ei acabe per hèr a petar es rèishes de sa preson diadera, tan arrotinada. Percebem damb intensitat era soletat a on èm plaçadi: era soletat cride ara soletat, com era natura cride ara natura, e mos sabem mès sensibles e, ath còp, mès impertorbables as causes dera tèrra, perque eth tròç de caòs e infinitud que demorèc en nosati d’ençà des tempsi dera creacion renèish damb vigor. Sajàuem de governar-le, mès ara, en aguest precís instant, eth diable ei mès fòrt, astut e audaç. Viuem ua luta constanta, formada per totes es batalhes que cada dia se dan entre era realitat e eth desir, entre eth món e era vida-mòrt. Er amor ei tà nosati massa praube, se podem nadar en Amor immens deth Pair Èter, nòm beròi usat per Hölderlin. Seduccion fatau era deth liurament ath cèu dubèrt, era de balhar-se liurament ar abisme sense hons, ara libertat der Arren, en aqueth Arren incommensurable ath quau mos volem hóner dehòra deth temps, dehòra deth món. Ebé, quina pulsion mès estonanta!

(Diari Segre, 14 de gèr de 2012)

Vos convidam a visitar un nau blòc (vermell esperança), que sage de contribusir ath plantejament d’ua alternativa progressista efectiva, a un nau compromís sociaudemocrata entàs nòstes tèrres. Pensades, mès personau, seguirà eth sòn camin com enquia ara.

Ua perspectiva de losats, neri coma eth cremalh, e d’humalèra que s’escampilhe coma bromèra grisa, d’aquera qu’entèle era tèsta der enteniment. Atau se ve en iuèrn era atmosfèra des nòsti pòbles, mentre enguan sòl dominar era lutz d’un solei tot clarentàs. Tanben pòs enténer, aguesti dies, eth bronit d’escopetes e er idòl de caçaires, en hitge deth bòsc, veus que se confonen facilament damb era cançon amiga des esqueres, eth bram de Garona e era votz ronca des coches en carretèra. Qui a dit que i a silènci ena montanha? Mentretant, e a mesura qu’auance eth dia, er hum conquiste mès isendes e regnes familiars. Ja ac ditz aquera romança plan coneishuda dera Sarsuèla: “Por el humo se sabe donde está el fuego”. Non cau èster guaire escarrabilhat tà campar era atmosfèra aranesa d’aué e descurbir qu’eth huec dera sua economia ei sustot era nhèu, plan qu’ac auem comprovat pendent es darrères setmanes, toti pendents d’aqueth cèu ludent e supèrb, era volentat deth quau entà hèr a nheuar met er ai en còr d’aqueri que dirèctament o indirèctament en depenen. Enguan s’i a amassat tanben er hum, espés e trist, dera agonia dera crisi que jamès s’acabe e que se quauquarren entèle qu’ei era pòcha. Encara manquen uns auti huecs tà cauhar era activitat economica e poguen complementar e refortilhar era ofèrta dera nhèu, quan aguesta non i e. Seràn parcs d’aventura, de léser o de natura, mès son de besonh projèctes clars e realizables. Hè quauque temps que s’an metut es brases entà cremar ua auta lenha, ara cau saber-les profitar e non pèrder dejà mès temps abantes qu’era al.hama s’amòrte e sonque i demore er hum efimèr des bones paraules.

(Diari Segre, 31 de deseme de 2011)

Ath PSC li an gessut fòrça mètges entà guarir-le de sa grèu malautia. Sonque cau liéger es diaris des darrères setmanes. E, coma ena vida des mestièrs, i a mètges e mètges, e intencions diuèrses tanben. Se mos ac permetetz, mos higeram ara mòda periodistica deth moment e apuntaram que mès enlà des nòms dera naua direccion, semble autant de relevanta era orientacion que mèrque aguesta a un partit clau ena politica catalana des darrèri ans. Es socialistes se tròben en un estat d’estordiment dempús des convulsions electoraus patides per un contèxte advèrs, mès tanben pes errors pròpris e ua fòrta desorientacion politica. Mès era opcion qu’encarnen (de progrès, solidaritat e justícia) ei ara mès de besonh que jamès ena societat individualizada, fòrça convulsionada tanben. Dilhèu eth PSC s’aurie de reviscolar sus era basa d’un socialisme etic, capable de restacar era sollicitud dera persona damb era justícia e eth reformisme sociau, economic, e tanben, e non mens important, culturau. Era sua mèrca ei eth catalanisme damb ròstre (deth ròstre que patís, mès en concrèt), dauant es nacionalismes embolicadi en drapèu. Es sues propòstes pòden virar ar entorn d’ua aliança peth progrès e contra era desigualtat (cada còp mès accentuada), com acabe de proposar eth president Obama; ua aliança a favor tanben d’aleugerir er esfòrç fiscau (non confóner damb pression fiscau) dera classa mieja e d’aumentar era contribucion des que, de vertat, mès n’an, perque es pactes fiscaus que poguen vier seràn insufisents se non contribusissen a fomentar eth trabalh, era activitat economica e ua educacion de qualitat. Conscienti des limits, auem de besonh esturments liberadors que hèsquen dera politica ua activitat deth suenh e era responsabilitat de cap tar aute. Ei era unica forma collectiua d’auançar.

(Diari Segre, 17 de deseme de 2011)

Ara qu’èm toti “populars” o, en sòn defècte, “convergents” (èster “convergent” ei mès cool: d’aquiu, era diferéncia catalana); ara qu’es aigües an tornat ath sòn cors naturau (demorem que pes sègles des sègles, amen); ara qu’era economia serà ben governada, perque era quèrra, com ei òbvi, non sap gestionar-la; ara qu’auem lidèrs com Diu mane: uns que dèishen hèr (signe inequivòc de susvelhança), uns que saben parlar (mos seduïssen plan damb era sua expression), fòrça d’eri erosi d’auer-se coneishut (signe inequivòc de seguretat e coneishements infinits); ara qu’èm, ara fin, en bones mans, dempús de govèrns pòc rigorosi per definicion (e me quedi cuert); ara, e sonque a compdar d’ara, seram en condicions de gésser dera crisi, e se non ac hèm serà, clar, pera eréncia recebuda, tan diabolica coma es govèrns que mos an deishat, perque tot eth malur dera societat se resumís ath malur socialista o, en sòn defècte, tripartit. Mès, non cau patir. Un nau món se daurís dejós es nòsti pès. Diu ei dera nòsta part. E eth trabalh arribarà com manà benedit. Per non parlar deth nau pacte fiscal, que mos plaçarà de patac a deficit zèro, dilhèu en situacion de superavit. Non escotetz as tremendistes, ad aqueres amnes en pena qu’avertissen qu’es nòstes victòries son praubes perque se basen ena feblesa dera socialdemocràcia desorientada. Prauba era! Non les hèsquetz cas, perque non an comprenut de qué va era politica. Encara cerquen era complicitat des indignadi contra eth sistèma politic, quan es darrères eleccions an meritat mès d’un 70% de participacion. Gaudim d’aguest moment unic, aimem-mos en aguesta net apassionada, ena aventura amorosa damb es intellectuaus reconvertidi ara calor dera naua egemonia, perque eth món ei aué mès erós.

(Diari Segre, 3 de deseme de 2011)

Quin ei eth pes d’un pensament en ua jornada de “reflexion”? Auem tot un dia destinat ara pensada, que, en aguest cas, se limite a un pes especificament politic e electorau. Per quauquarren se comence, e alavetz dilhèu serie convenienta mès d’ua jornada reflexiva entà que cadun, damb es sòns hantaumas e desirs, procurèsse uns moments, un dia, quina eternitat ena societat tecnificada d’ara!, a cèrtes dòsis d’“excentricitat”, perque èm es unics èsters capables de “descentrar-se”, de gésser d’un madeish e pensar-se, saber-s’i, ací e ara, atau coma eth món que l’entore. Èm, en aguest sens, excentrics.  Profitem donc era escadença e veiram (mos veiram) com eth terrèn que caushigam ei inestable, tot se botge e arren semble assegurar-se dejós des pès. Auem estat com deishadi e abandonadi ara nòsta sòrt. Mès aciu èm, en tot compartir aguest tròç de tèrra damb d’auti que son com nosati: èsters finits damb desirs infinits, com diderien es filosòfs, es mès excentrics de toti. Dauant era inseguretat agaçanta, tendim a crear-mos espacis de suenh e reconeishement, coma era politica, er art, era religion. Profitem era escadença entà hèr a compréner ara politica (per exemple, e ja qu’era jornada d’aué ei de reflexion electorau) qu’era ei tanben finita, plan vulnerabla e fragila (ara sustot) e qu’era sua sòrt depenerà sustot dera volentat de refortir es institucions que li dan sentit, non pas de redusir-les ara minima expression, perque, se non, ja vedem qué li passe dauant es atacs des depredadors mercantilistes, dilhèu es mens excentrics. Eri non pèrden eth temps en jornades reflexives. Eth pes deth pensament d’aué, e de tostemp, ei eth pròpri dera contingéncia e era adversitat, damb es quaus i cau compdar se non volem quèir en enganh irreflexiu, dilhèu definitiu quan ja ei tard.

(Diari Segre, 19 de noveme de 2011)

Aguesta austeritat que se practique ena educacion o ena sanitat semble que tanpòc mos acabe de portar entà cap de lòc: ne se redusís significativament eth deficit imposat pera Union Europèa, ne tanpòc, çò qu’ei piri, se creen lòcs de trabalh, mès lèu tot çò de contrari. Fòrça economistes comencen a lheuar ua timida votz entà denonciar era fallàcia deth pensament unic liberau, pr’amor qu’aguesta austeritat, o sigue, eth retalh lineau, indiscriminat e estienut en toti es encastres, ei lèu lèu ua barbaritat, perque impedís gésser deth trauc a on èm caladi. En aguesta naua practica politica, auem convertit era austeritat en sinonim de “retalh” sauvatge o, en aranés mès nòste (òc, aranés!, atau coneishem eth nòste occitan), d’omnipresenta “abracada”. Luenh de profitar eth moment entà deféner ua educacion civica per ua societat reaument austèra, basada enes valors der esfòrç, era ajuda mutuau e er avertiment contra tot tipe d’abundància materiau, semble implantar-se era politica dera regression sociau, causa ben dispariona, en tot profitar eth contèxte d’ingrèssi redusidi. Alavetz, ¿non serie convenient priorizar es politiques e sajar d’incrementar es ingrèssi de forma equitativa? Ara fin, pèrden es madeishi, e ara mos anoncien que vòlen barrar era residéncia de temps de léser de Les, sense aufrir, en un prumèr moment, cap tipe d’alternativa entà promòir era activitat economica e laborau en Baish Aran. Prometeren mès lòcs de trabalh, e ara non son capables de mantier es que dejà existissen. Era austeritat ei coma era etica, fòrça polida d’anonciar, mès pòc practicada per cadun entà un madeish. I a eth risc d’actuar com es mèstres dera Lei deth diu Mercat, que “diden e non hèn”: “preparen cargues pesantes e insoportables e les meten ena esquia des auti, e non vòlen ne botjar-les damb eth dit”.

(Diari Segre, 5 de noveme de 2011)

Mentre rebrembi era passejada der aute dia entà un bordau de Canejan, se succedís era notícia dera fin dera activitat terrorista d’ETA, e torni alavetz ath pensament deth paisatge deth dia dempús… Eth bordau ei ara un lòc inospit, èrm, sonque i demoren es quate parets des cases qu’alavetz sigueren e ara son tristes pardies. Eth prat dera èrba, a on eth bestiar s’i neurie, ei cementèri de mala èrba, shordanta. Arroïne era estetica deth paisatge. Es roïnes son er esclau deth lòc que se bastiren es antics poblants, quauqu’un de viu, viu testimòni dera existéncia d’alavetz. Partiren e cadun se tornèc a bastir eth sòn lòc, en aguest “non-lòc” qu’ei era existéncia, pr’amor que, com auem dit eth darrèr còp, tostemp èm dehòra, entre casa e món, entre era tèrra que caushigam e eth cèu que guardam. Pujaua peth camin dret e estret e campaua tà baish, ath hons dera ribèra. Es hons des nòstes vals son coma abismes dejós nòste. Eth non-bordau semble mès uet e liure. Semble mès trist. Pensi en anonci etarra e era pregunta subergés: com serà eth paisatge de dempús, eth paisatge des.hèt non pas pera inércia deth progrès qu’un bordau a patit, senon pera arbitrarietat qu’uns pògui membres dera comunautat an imposat ara rèsta? Demoren es roïnes deth dolor, es familhes trencades, demore eth viu testimòni que da sentit e vertat ad aguest non-lòc dera existéncia. Mès era comunautat a dret a hèr-se un lòc, le poderàn recuperar es sòns membres? Calerà rebastir un nau lòc sense borrar era singularitat que da eth testimòni deth patiment, perque era comunautat s’aurà bastit sus es roïnes d’un paisatge herit de sang. Era memòria non ei sonque rebrembe, senon qu’ei era comunautat madeisha, dubèrta a un encara-non-present, en un orizon d’esperança.

(Diari Segre, 22 d’octobre de 2011)