amadormarques.com

Felipe González a explicat bèth viatge que “eth socialisme ei, sustot, un sentiment” e que “ei imprescindible hèr-se cargue der estat d’anim des auti”. Preni aguestes paraules entà definir era politica democratica en generau, perque aguesta ei tanben, e especiaument, un sentiment, quauquarren mès emocionau que non pas frut d’ua formula racionau e exacta. Es darrèri comicis electoraus an demostrat (se quauquarren pòt èster “demostrable” en politica) qu’era bona òbra de govèrn, ací e en comunautats coma Aragon o Extremadura, non ei garantia sufisenta entà revalidar era confidança des ciutadans. Es eleccions catalanes tanben ac certifiquèren de forma ben contundenta. Sens dubte, era fòrta crisi (paraula ja topica en nòste diccionari diader) a mercat eth devier des governants, de dreta e de quèrra, ací e en païsi coma Alemània, França e tanben Itàlia, a on es partits de Merkel, Sarkosy e Berlusconi an patit castigs autant d’irrefutables. Eth filosòf Daniel Innerarity a escrit aguesti dies qu’es nòstes societats son plees de gent que son “en contra” e que manquen es que son “a favor” de quauquarren concrèt e identificable. Viuem en era epòca dera politica negativa. Per aquerò, eth rèpte principau dera politica, e dera socialdemocràcia en particular, serà diboishar orizons possibles e desirables que poguen combàter eth determinisme economic e definir ath còp ua identitat politica aué perduda. Ei massa facil, e regressiu, guanhar ara contra. Calerà cargar-se de rasons entà hèr-se cargue des sentiments dera societat. Ua societat que non vò èster controtlada, senon que demane politics responsables, capables d’articular damb intelligéncia es sòns valors e ideaus.

Fòrça viles son scenari d’ua protèsta ciutadana, espontanèa, liura e democratica, contra er estat de causes actuau, qu’a portat, pera cobdícia d’uns pògui, ara vulnerabilitat de fòrça gent. I a ciutadans qu’an dit pro. E, malurosament, dilhèu era politica mès institucionalizada non a estat ara nautada entà combàter es motius qu’aué possen era protèsta civica, perque, ara fin, se tà quauquarren a de servir era politica ei tà sostier ad aqueri que non an mès recorsi qu’eth supòrt d’aquerò public. Com didie hè pògui dies er antropològ Lluís Duch, viuem tempsi en qué “s’a produsit ua fractura dera confidança, laguens dera societat”. Fractura dera confidança de cap tà tot tipe d’institucions. Era actuacion des institucions economiques internacionaus, que tanben son politiques, an contribusit ad desprestigi, mès tanben i compde eth trist exemple des politics qu’en lòc de servir ara societat, se n’an acabat servint. Qué podem hèr? Era protèsta pacifica pòt èster ua prumèra gessuda morau. Mès cau un nau compromís politic e civic de cap aquerò qu’ei de toti. Duch daue er exemple deth “testimoniatge”, o sigue, era exemplaritat. Era politica a de tornar as arraïtz, ar apropament ar aute. Per aquerò, com auem comprovat en aguesta campanha electorau, era politica locau encara manten era confidança, aumens er interès: perque ei propèra, perque acabam coneishent lèu de prumèra man quini son es valors e es projèctes collectius qu’encarnen es representants publics. Era illusion compartida qu’auem anat sentent aguesti dies non serie possibla s’es ciutadans non siguèssem vertadèrs protagonistes d’ua volentat entà hèr mès país, entà bastir ua tèrra melhor, damb futur e, sustot, mès justa.

Era politica ei de viatges fòrça injusta. Mès son es ciutadans es que escuelhen e decidissen. E aguest còp, es ciutadans dera Val d’Aran (o era sua màger part, melhor dit) an volut tornar ath projècte de CDA damb un sindic que ja n’a estat pendent 12 ans, en contra deth projècte modernizador e de futur que representaue Paco Boya e UA. Mès de ben segur que quauquarren non auem hèt ben pendent aguesti 4 ans de govèrn en Conselh, e es ciutadans ac an volut sancionar, ne que sigue entà expressar eth sòn malestar generau de cap as governants deth moment, en un contèxte de crisi economica e tsunamis neoconservadors.

En aguesti ans, auem desvolopat un projècte clar, damb esfòrç contunhat, qu’a campat per interès generau, mentre CDA non a presentat ne ua soleta propòsta a favor deth país. Pensi tanben qu’era campanha d’UA a estat, de bon tròç, fòrça melhor enfocada qu’era deth sòn principau rival, perque a estat mès positiva e propositiva e a sabut portar era iniciativa en tot moment.

Per contra, CDA non a dubtat en hèr burla e utilizar era mentida entà desqualificar-mos. Sonque un exemple: eth que serà pròplèu sindic m’a acusat, publicament en un mitin, de repartir un huelheton ara gent grana, « en tot enganhar-la ». Era cronica dera mentida (non è repartit cap huelheton ad arrés) a estat publicada ena web de CDA eth madeish dia des eleccions! Evidentament, volia demorar tà dempús des eleccions entà desmentir aguesta falsedat, lançada alègrament quan non me podia deféner.

Son diferents estils, sens dubte. E cada un artenh eth podèr coma pòt e sap. Mès, repetisqui, es ciutadans an parlat e an decidit. Mentre en municipis coma Bossòst, Les e Canejan mos an plaçat en govèrn locau, en Conselh an volut tornar ath projècte der anterior sindic. Ara ei temps de governar, collaborar entre administracions, húger deth sectarisme, e trabalhar com jamès peth benèster des ciutadans e es ciutadanes.

Eth govèrn gessent ja a metut es bases entà seguir aguest camin en favor de toti e totes (Centre de Casau, Musèu renauit, finalizacion deth Parc deth Portilhon, enlumenatge des glèises, eca., per citar-ne quauqui exemples). Demoram retrobar-mos, cada un d’ençà dera sua responsabilitat (govèrn e oposicion), en aguest nau prètzhèt. Tostemp ath servici d’Aran e era sua gent.

Vos recomani eth darrèr numero de VEDIAU damb motiu des pròplèu eleccions locaus (Ajuntaments e pedanies) e tath Conselh Generau d’Aran, qu’auràn lòc dimenge, 22 de mai.

Ja sabem qu’era Setmana Santa ei temps de processons (pensi ena de Bossòst) e concèrts de musica sacra, entre d’auti elements qu’era sàvia tradicion a sabut mantier cada an. Non manquen jamès es passions de Bach enes programes culturaus des granes ciutats. Tan solemna era de Sant Matèu, tan intima era de Sant Joan. Semblen depurar er estil dirècte des evangèlis. Era simpla narracion deven pregària, e era possibla desconfidança s’esvaís e acabe estant probabla interpellacion. Quan escotam era musica de Bach, e la tornam a escotar (perque non ac podem deishar de hèr), demoram damb còr adocit, contengut e liberat ath temps. Dilhèu quauque venedor de prozacs parlarie de tranquillitat d’esperit. Pòt èster. Ei vertat que, ath principi, ua inquietud mos agace e mos hèr a estornejar, mès, ara fin, se sòl daurir ua henerecla d’esperança. De viatges, mos ven en forma de timida alendada, e alavetz mos dèishe, dauant des sues pòrtes, tot estordidi, en tot badar, coma mainatges innocents a punt d’arténher era man d’un adult, en un acte de gòi anticipat que se fruste coma recerca insauvabla. Musica de dificil equilibri entre emocion e contencion. Non ei expansiva, coma era que mos pòden regalar es romantics, ei era de Bach ua musica que se hique ben laguens e da ua auta mesura des causes: dilhèu era unica possibla, en miei dera adversitat. Diden qu’era musica ei frut deth diable, e eth topic mane qu’era de Bach ei òbra de Diu. Mès, en aguesti ahèrs der art, qui ei Diu e qui eth diable? “Eth món occidentau a dat lum e a bastit es sues òbres mès beròies d’ençà der esperit dera religion”, assegure Hans Urs von Balthasar. E pòt èster, com tanben qu’es òbres mès beròies neurissen er esperit e de viatges ne hèn a nèisher un de nau. Mès açò ja ei matèria d’un aute article.

Profiti aguest dia de hèsta (pas entà toti) entà hèr ua parada en camin e compartir quauqua pensada. Aué ei Diuendres Sant. Ath marge des credences o descredences de cada un, ei un bon dia entà pensar, aumens pensar, en totes aqueres persones « crucificades » injustament (de « pòble crucificat » parlen quauqui teològs), ei a díder, d’aqueri que morissen abantes d’ora o es que simplament ac passen mau, fèbles e vulnerables, mautractadi e umiliadi, dilhèu fisicament, dilhèu sociaument e economicament. Son tanti! D’aquiu er escàndol dera creu cristiana, non pas perque sigue exclusiva deth sòn fondador, senon perque met er accent en patiment des persones e es que passen tot tipe de malurs.

Pr’amor d’açò, non pogui enténer era politica d’ua auta forma que non sigue justament coma servici ara comunitat, especiaument ad aqueri que mès ac an de besonh, mès encara en aguesti tempsi de dificultats. Com sabetz, s’apròpen es eleccions municipaus e ath Conselh Generau, qu’auràn lòc eth pròplèu 22 de mai. Unitat d’Aran encare aguest periòde damb ua esperança renauida, conscienta des dificultats economiques, mès ath còp coratjosa entà superar-les toti amassa sense qu’arrés demore entà darrèr.

Era reactivacion economica, eth foment deth trabalh e era atencion as persones son entà UA es prioritats a resòlver enes pròplèu ans, segontes podem liéger en darrèr numerò dera revista VEDIAU. UA vò dar un pas entà dauant e bastir un Aran mielhor. Entad aquerò, ei fòrça important qu’eth projècte que represente pogue revalidar era sua majoria e torne a èster prumèra fòrça municipau e de país, pr’amor qu’ei eth que mès se semble ara societat. Ei dubèrt, transversau, solid, respectuós e propositiu, en paraules de Paco Boya.

En aguest camin fòrça illusionant, UA ja a presentat era candidatura entath Conselh Generau, er Ajuntament de Vielha-Mijaran e er Ajuntament de Naut Aran. Ath delà, ja se dèren a conéisher en març es prumèrs candidats: Paco Boya entà sindic d’Aran, Juan Riu entà alcalde de Vielha-Mijaran, Víctor Rodríguez entà alcalde de Naut Aran e Paco Rodríguez Miranda entà alcalde de Bossòst. Enes listes publicades poderatz consultar era rèsta d’equips d’UA entàs ajuntaments, es entitats municipaus descentralizades e eth Conselh Generau.

Dauant es anoncis de retalhades indiscriminades en servicis tan essenciaus coma era sanitat e era educacion, eth sindic Paco Boya a avertit deth besonh de priorizar com sigue era sanitat e aplicar er objectiu dera austeritat en d’auti encastres mens vitaus entara qualitat de vida des ciutadans. De hèt, eth Conselh ja a començat a hèr es deuers enes sòns pressupòsti, en tot invertir en salut e redusir es despenes correntes. Ad aguest respècte, me semble fòrça susprenent que mentre Convergéncia anoncie retalhades drastiques en salut e educacion, se suprimís er impòst de successions as 500 famílies mès riques e se sage de baishar er IRPF as que guanhen mès de 120.000 èuros, damb era consegüenta pèrta d’ingrèssi entà finançar era salut o era educacion. Non sabem s’aguesta estratègia ei frut dera improvisacion o ua excusa entà deishar ara minima expression era foncion redistributiva des podèrs publics. Sus aguest ahèr, podetz liéger aguest interessant article deth diari El País.

Vos interessaràn es compromisi deth candidat Paco Boya entath Conselh, que se resumissen en « fomentar eth trabalh e garantir era qualitat sanitària », atau coma ua entrevista qu’eth diari El Punt a hèt a Juan Riu sus eth municipi de Vielha-Mijaran. Tanben vau era pena de dar un còp de uelh ath Diari de Campanha de Paco Boya e eth darrèr pòst de Maria Vergés sus eth periòde qu’encetam. Un periòde qu’afrontam damb tota era « illusion comprometuda », coma ditz Vergés, e totes es ganes entà hèr mès Aran entre toti e totes.

Mentre era nhèu deth cap dera sèrra se’n va espantada, s’arreviscòle er esperit, a punt de gahar eth camin de cap tar infinit, que, com tot eth món sap, ei un lòc, un paisatge qu’ara a cambiat. Ei era lum, son es colors e es olors. Atau madeish, ei de besonh avertir que d’aguesta calorassa auançada non en pòt gésser arren de bon, qu’ua calorassa d’ostiu quan non ei ostiu pòt embromar er enteniment… Er iuèrn mos a deishat era experiéncia deth limit. En lumedan s’i jògue era esséncia dera aventura: liura e sauvatja, despossedida de quinsevolh arraïtzament espaurit. Ei çò que subergés quan vedem ad aqueri tipes alhocadi que pòrten ath limit eth sòn alhocament conscient quan baishen pera nhèu en aqueri lòcs que n’es crabes gosarien caushigar. Formen part deth món “freeride” e es aranesi Anna Geli e Nil Torremocha mos les an mostrat en un bon documentau entath canal Hèm TV. Era libertat d’èster un madeish. Aguesta ei era clau de vòuta deth dubte que se plantege dauant era metuda en risc dera pròpria vida, en tot desafidar eth mès elementau instint d’autoconservacion. Alavetz, descurbim qu’era natura non explique tot çò qu’auem d’umans, qu’era libertat ei ara fin era opcion qu’auem entà contradir-mos, permanentment ath delà. Toti èm animaus, mès era natura mos a lançat, sonque a nosati es umans, eth crudèu castig de saber-mos finits, ath limit tostemp. Pr’amor d’açò, mos estordim dauant des imatges deth “freeride”, perque accentue era tension e eth dilèma que conforme eth devier uman. Pr’amor d’açò, mos encamarde tant qu’es nòsti alhocadi non respècten era logica mès òbvia, perque era sua racionalitat ei lèu artistica. Ara ben, a jo non m’i trobaràn cap, aquiu, penjat ena sèrra.

(Diari Segre, 9 d’abriu de 2011)

Es prumères alendades dera primauèra mos pòrten a víuer ua renaishença. A risc de repetir-me, ja hè lèu un an que, en començar era naua sason, i hègem referéncia ací. Inspiracions diuèrses, ues mès avientes qu’ues autes, an impregnat de flaira primaverau diuèrses e variades creacions artistiques, literàries sustot. Coma un recors abituau que torne e retorne, tant coma era sason arribe o tant com eth rebrembe adocit s’escampilhe pera ment creadora. Tanben i trobam, en d’auti encastres mès prosaics, ua volentat de mielhora. Era vocacion de renèisher, que didíem. Un desir renauit explosione damb totes es contradiccions qu’era astènia rigorosa mos permet de hèr a complir. Se hè dificil er esfòrç e eth cansament arrossègue ua vida dilhèu cansada, mès es talents son imperturbables, intactes e purs coma es alendades d’aire clarent e solei coratjós. De dificultats n’ei plen eth camin, que vos vau a condar, mès ua sòrta de moviment dera amna posse a arténher ua naua mèta, un rèpte mès gran e interpellant. De primauères n’i a fòrça, mès n’i a qu’an nostàlgia deth passat… e deth traspàs! Fortunosament, aguesta ei ua nostàlgia mès politica, deth qui desire un autogovèrn coma traspassat, mentre, per contra, fòrça competéncies s’an agut de mielhorar darrèrament. Ara fin, mès important qu’eth traspàs ei assolidar çò que dejà auem, que non ei pas pòc, e dignificar era vida deth qui demore ena tèrra, sustot quan cau predar-se, ara mès que jamès, per aquerò que mos hè a sostier-i, coma eth trabalh e era economia. ¿Non serà que, dempús deth traspàs, ei preferibla era fòrça dera renaishença encetada e era esplendor d’ua naua primauèra collectiva?

Semble qu’era paraula austeritat s’ei metuda de mòda entre es politics, de dreta e de quèrra, de centre e mès enlà. Era crisi obligue. Soent se confon era austeritat damb era retalhada en desvolopament de politiques publiques fonamentaus der Estat deth benèster, coma era sanitat e era educacion. Mès es tempsi, com didíem, obliguen, o aumens ei obligat hèr quauque gèst. Qui non a entenut a parlar, darrèrament, dera creacion d’un “plan d’austeritat” per ua administracion determinada? Autant d’important qu’açò, ei préner mesures d’exemplaritat publica e, sustot, auer politics mès umils e atents as palpitacions dera societat, pr’amor que sense aguesta actitud deven plan dificil qu’er exemple pogue prevàler. Ara, e tostemp, cau dialòg ciutadan, saber escotar e un compromís etic fèrm. Mès, a tot açò, qu’ei era austeritat? Per qué la defenem ara, en lòc de deishar que guide era accion publica de forma permanenta? Rebrembi era propòsta deth teològ Jon Sobrino a favor d’ua “civilizacion dera austeritat”, formulada ja, a prumèrs des ans 80 deth sègle XX, per Ignacio Ellacuría coma ua “civilizacion dera praubesa”, mès radicau e revolucionària. Non defenen pas un empraubiment generau, que serie un pas entà darrèr evident, senon, en tot cas, un ideau d’austeritat compartida, en contraposicion ara societat dera abundància, pr’amor que, mos vien a díder, vau mès víuer modèstament, “encara que sòne mau”, mès damb creativitat, comunautat e compromís, que non pas víuer arrotinadi, damb egoïsme e pur entreteniment. Dilhèu aguest ei eth nòrd qu’aurie de començar a guidar ara quèrra, plan desorientada, e a un umanisme qu’a perdut eth combat per ua societat mès umana.

Qué demoram d’Aran? Qué podem hèr entà mielhorar es ahèrs que mos preocupen? Quin ei, totun, eth futur que desiram? Damb aguestes preguntes encetaue eth sindic ua conferéncia de balanç de legislatura, hè quauque dia dejà. Preguntes que se poderien sintetizar en ua de soleta: per qué parlam d’Aran ara fin? Admirablament, era Val ei aué ua realitat collectiva ben viua, comunautat conscienta dera sua identitat e esperançada peth sòn pervier. Ac soslinham aué, un aute còp, perque era escadença mos servís entà méter en consideracion eth valor dera politica democratica en bastiment dera comunautat, coma espaci de trobada, reconeishement des ahèrs en comun e integracion dera discrepància, sense eth quau pòc poderíem subervíuer coma individus liures. Eth principi d’autonomia a guidat tostemp ath pòble aranés, que la projècte coma era mielhor forma de garantir eth sòn progrès. Era autonomia a de tornar a èster eth motor d’un nau espaci sociau, liure des conseqüéncies negatives der economicisme imperant, coma er isolament, era agressivitat, er individualisme o era manca de creativitat. Autant de besonh ei administrar es recorsi coma centrar era accion ena sensibilitat des persones. Tot soent, era politica ei massa heireda e grisa, compèndi de chifres e informes, que chòquen damb era elementau consciéncia d’ua politica entàs persones, damb es sues preocupacions e illusions. Ua politica que compartís e compadís, que ten en compde non sonque es paraules, senon ua guardada, un gèst, un silènci… Pr’amor d’açò, ei tan important eth compromís plantejat peth sindic a favor d’ua politica renauida, capaça d’esvitar era mès agaçanta indiferéncia.