Democratizar era economia, renauir era politica

Era sedença d’Unitat d’Aran acuelhec diuendres, 31 de mai, era dusau session de trabalh deth Compromís per Aran, ua iniciativa restacada tanben damb eth debat que prebotge eth PSC per miei dera Convencion Dubèrta Progressista de Catalonha. V0’n hèsqui un petit resum.

Dauant dera impoténcia dera politica e es injustícies provocades per actuau sistèma capitalista, era ponent Elvira Durán defenec eth besonh de « regular era economia » per miei d’ua « gestion de contròtle democratic », qu’esvite era concentracion deth poder en pògues mans e era especulacion de drets, productes e servicis fonamentaus, coma es aliments basics.

En encastre financèr, Durán propòse crear un banc public damb capitau metut « ath servici dera economia reau deth país » e un contròtle ciutadan e democratic. Era sua apòsta en món deth trabalh passe pes empreses cooperatives, eth capitau sociau e era propietat des mieis de produccion en mans des trabalhadors.

Ara fin, eth replantejament deth modèl economic exigís un « cambi de cultura politica », ena quau es ciutadans, critics e responsables, « prenen part des decisions economiques », coma era metuda en plaça d’auditories ciutadanes deth deute. En açò consistís, justament, eth « socialisme des ciutadans ».

Ara seguida, reprodusisqui, intègra, era presentacion qu’exposè damb motiu d’aguest collòqui.

PRESENTACION

« Democratizar era economia, renauir era política ». Aguest ei eth títol escuelhut per Elvira Durán entath collòqui d’aué, eth dusau acte organizat per Compromís per Aran, que, com sabetz, ei ua iniciativa d’accion e reflexion dubèrta ath debat e era participacion ciutadana. Eth sòn objectiu ei, justament, promòir ua naua politica, mès democratica e corresponsabla, atau coma un país mès just e equitatiu. Auem fòrça trabalh a hèr, alavetz.

Elvira Durán ei ua des fondadores, amassa damb Toni Comín, deth Projècte Democràcia Economica, a despiet que, d’acòrd damb eth sòn proposit, serie mès avient parlar d’Economia Democratica. Aguest grop prebotge ua alternativa ath capitalisme imperant, per natura egoïsta e especulatiu, en tot deféner ua organizacion sociau basada ena solidaritat e era cooperacion, a on mès important qu’eth guanh peth guanh, ei trabalhar pera benestança comuna.

Elvira ei tanben collaboradora e professora der Airau Sociau de Cristianisme i Justícia, eth centre d’estudis des Jesuïtes de Catalunya dedicat ara reflexion sociau e teologica. E tanben cau díder qu’ei ua militanta comprometuda e, per tant, fòrça activa, deth Partit des Socialistes de Catalonha.

Autora de fòrça documents e articles plan recomanables, destaque un des sòns darrèri escrits publicadi laguens dera colleccion Papers de Cristianisme i Justícia. Ei un tèxte brac que pòrte per títol Cap a on va la democràcia?, e qu’a estat referenciat fòrça viatges, aumens en encastre politic. Aquiu Elvira analise era democràcia en crisi e plantege ua propòsta de “reinvencion d’aquerò qu’auem” a compdar de quate linhes d’accion: 1. Promòir es “resisténcies ciutadanes” e era “denóncia des injustícies”; 2. Bastir ua economia mès democratica, per miei des cooperatives, eth trabalh associat, eca; 3. Prebotjar era capacitat critica, de compromís e solidaritat; 4. Préner consciéncia sus er hèt qu’es accions locaus pòden auer ua repercussion globau. E avertís sus era pèrta d’exclusivitat des institucions tradicionaus entà hèr politica.

Per tant, e en paraules sues:

“El gran repte és que, per una banda, les institucions democràtiques tradicionals, amb els seus actors polítics, siguin capaços de transitar cap al reconeixement d’aquesta pèrdua d’exclusivitat, i, per l’altra, la ciutadania mobilitzada a través dels moviments socials reconegui la necessitat de comptar amb les institucions per a generar transformació social. Seria una ingenuïtat històrica pensar que podem construir la nova democràcia del segle XXI fent una espècie de tabula rasa”.

M’agrade fòrça era expression aranesa “renauir”, que vò díder hèr de nau, adreçar-mos entà ua causa naua, dauant dera vielha politica e es males practiques que mos an amiat ara decadéncia actuau. Hèr de nau a compdar dera bona base qu’auem, coma diderie Elvira, que, fonamentaument, ei era pròpria democràcia, encara que semble ua obvietat, mès que vau era pena destacar dauant des desafiaments oportunistes, populistes, extremistes, xenofòbs e clarament antidemocratics e dauant tanben der oportunisme des actors deth mercat liure e desbocat, deuant era impunitat des poderosi e era indecéncia de massa politics.

Vos liegerè ues paraules textuaus, revirades, de forma macarronica, ar aranés:

“Saute ara vista de toti, en prumèr lòc, qu’enes nòsti tempsi non sonque s’apilèren riqueses, senon que tanben s’apilère ua descomunau e tiranica poténcia economica en mans d’uns pògui, qu’era màger part des viatges non son senhors, senon sonque protectors e administradors d’ua riquesa en deposit, qu’eri manegen ara sua volentat e arbitri. Domeni exercit dera forma mès tiranica per aqueri que, en tot auer enes sues mans es sòs e en tot dominar-les, se hèn tanben damb es finances e son senhors deth credit, e per aguesta rason administren era sang de qué viu tota era economia e an enes sues mans er anma dera madeisha, de manèra qu’arrés non pòt ne respirar contra era sua volentat”.

Com sap veir Jesús Renau, sj., aguestes paraules, de gran actualitat, non son extrètes de Das Kapital, de Karl Marx; o der article d’un economista critic actuau, coma Paul Krugman. Er autor d’aguesti mots ei un papa, Pius XI, que les escriu ena enciclica Quadragesimo Anno, damb eth sostítol: sus era restauracion der orden sociau en perfècta conformitat damb era lei evangelica en celebrar-se eth 40au aniversari dera enciclica Rerum Novarum de Leon XIII, dada en Roma, eth 15 de mai de 1931, dempús, per tant, deth crac deth 29. Es referéncies e era critica ath capitalisme son, de hèt, constants ena Doctrina Sociau dera Glèisa.

Acabe de gésser un document publicat per Cristianisme i Justícia sus era conferéncia qu’impartic Mons. Mario Toso, secretari generau deth Conselh Pontifici de Justícia e Patz, ena jornada Ues finances orientades ath ben comun (19 d’abriu de 2013). En discurs economic e politic, s’a metut de mòda eth concèpte de “ben comun”, mès era Glèisa tostemp l’a emplegat, aumens d’ençà de Tomàs d’Aquin, en sègle XIII. Toso apunte as “esperiéncies des bancs etics, deth credit cooperatiu, deth microcredit e des microfinances” coma alternatives ath capitalisme que, segontes monsenhor, “cau repensar”, ja que aguestes experiéncies “an resistit era tronada dera crisi financèra globau, perque an estat fidèls a critèris etics e perque an demorat restacades damb eth territòri en tot servir-le”. Darrèrament, apareishen articles en premsa que certifiquen aguesta afirmacion.

Compromís socialista e cristian

Aguesti tèxtes me servissen tà coheissar-vos eth doble compromís, encara que a nivèus e vivéncies disparions, tant socialista coma cristian, que me platz compartir damb Elvira, atau coma tà reivindicar non sonque eth besonh de conéisher era Doctrina Sociau dera Glèisa (entara quau, per cèrt, “eth trabalh non ei un ben menor entara persona, senon un ben fonamentau, primari, perque per miei d’eth mos umanizam e socializam”, rebrembe Toso), senon, de forma mès ampla e generosa, entà sajar de compréner, d’ençà dera nòsta opcion dera esquèrra reformista, que ja enes praxis vivenciaus deth cristianisme e eth judaisme, tanben der islam, encara que non la coneishi tant, trobam un mandat inexcusable a favor dera justícia e era dignitat deth pòble empraubit e oprimit, d’ençà deth moment en qué Diu escote era votz deth sòn pòble que, esclau, patís en Egipte.

Ara demora dera exposicion d’Elvira, pensi qu’era propòsta per ua naua politica democratica e, per tant, per ua naua forma d’organizar era societat, passe per tres principis fonamentaus: 1. Justícia (mandat inexcusable de liberacion e contruccion deth ben comun entà ua opcion que volgue èster d’esquèrres); 2. Igualtat (entà que, d’acòrd damb era justícia, de cadun ne treigam segontes es sues possibilitats, e a cadun li dem segontes es sòns besonhs, en marc d’ua “civilizacion austèra”, mens consumista e mès senzilha e essenciau); 3. Dignitat (que se derive dera metuda en plaça deth mandat de Justícia e Igualtat e qu’autrege autonomia personau e, per tant, libertat).

Sense aguesti principis, era Libertat ei ua prauba illusion. Uns principis que demanen dera Politica ua practica etica basada ena Exemplaritat (eth testimoniatge, en version confessionau), era Fraternitat (qu’ei mès qu’era Solidaritat e implique Cooperacion) e era Responsabilitat (qu’ei respóner o hèr-se cargue dera injustícia que patís era persona concrèta, atau coma era rendicion de compdes en un procès d’informacion, publicitat e transparéncia).

N’i a que meten en centre d’accion eth sòni d’ua cada còp mès improbabla Sobirania Nacionau. Voleria arturar-me un moment ena actualitat aranesa, se me permetetz. Pensi qu’ei ridicula era ofensiva qu’a lançat Convergéncia Aranesa entà sajar de “catalanizar” de forma infantila eth pòble aranés, ei a díder, entà reconvertir as aranesi ara fe sobiranista d’Esquerra Republicana de Catalonha e eth president Mas. Aran non a de besonh d’èster “catalanizat” ne tanpòc “espanholizat”, com volerie eth ministre d’Educacion. Non auem de besonh tutolatges ne adoctrinaments. Es que sagen de méter-les en plaça non an comprenut qu’era identitat aranesa se base sustot ena coapertiença. Era nòsta ei ua identitat que, jos eth principi dera autonomia, ei per natura dubèrta, dubèrta ar aute e ath pacte, ja que compartís, de forma tranquilla, eth devier catalan, occitan, espanhòl, pirenènc, europèu. Sense aguest devier compartit, era identitat aranesa non se comprenerie.

Sobirania Nacionau?

Filosoficament, èster ei coèster: es uns damb es auti. Melhor dit: non existim, senon que coexistim. Per aquerò, me semble autant de ridicula era defensa d’un Estat Sobiran, coma tanben s’a hèt ací, en país. Mès, qué ei aué era sobirania? Quauquarrés pense qu’es decisions que pren eth senyor Rajoy, president d’un Estat Sobiran coma Espanha, son ath cent per cent “sobiranes”, sustot en matèria economica? Ei mès, quauquarrés pense qu’es decisions que pren eth senyor Hollande, president dera Grana França, son ath cent per cent “sobiranes”, en marc dera actuau Union Europèa? Poderíem dubtar tanben dera “sobirania” dera totpoderosa Germania de Merkel, plan estacada as creditors financèrs qu’an neurit era especulacion immobiliària deth Sud. Sobirania? A on ei era sobirania en sègle XXI? En Pòble? En quin Pòble? Eneth que passe hame e se resigne o enes elits amonedades e acomodades disposades a cambia’c tot entà que non càmbie arren e es arrics se hèsquen mès arrics e es praubi autant d’empraubits?

Amics, aué era sobirania compde cada còp mens ena configuracion des societats democratiques, perque, en un contèxte europèu d’interdependéncies e monèda unica, impère un besonh de justa reciprocitat e responsabilitat compartida, qu’encara son tanben per arribar ena sua integritat.

Era sobirania que voleria, en tot cas, ei era dera persona concrèta, qu’en cada moment forme part deth collectiu e que, damb critèri, vò èster liura e liberada dera injustícia, era desigualtat e era indignitat, liura dera explotacion, dera manca de trabalh e d’oportunitats de formacion, educacion, de creishement personau e laborau, liura des privatizacions que mos priven d’ua sanitat publica e universau, liura deth bescambi d’us com se siguèssem ua simpla marshandisa, liura deth tutolatge economic-financèr e tanben politic, liura, per tant, dera crompa e venta de vòts e volentats.

Era alternativa d’Unitat d’Aran

Mès, nosati qué podem hèr d’ençà d’aguest petit cornèr de món? Nosati, es hemnes e òmes d’Unitat d’Aran, auem era responsabilitat de renauir era nòsta praxi politica, de contribusir ara mielhora democratica des nòstes institucions e de hèr copartíceps d’aguesta propòsta a d’auti actors, moviments, associacions e ciutadans comprometudi, non sonque entà guanhar ues eleccions cada quate ans (imprescindible entà començar a cambiar es causes), senon entà apréner d’eri, entà contínuament préner consciéncia deth sòn malur e hèr çò de possible a favor dera cerca de naues oportunitats de prosperitat e a favor d’un autogovèrn que se prengue seriosament coma governança des ahèrs publics de forma autogestionada e corresponsabla tant damb es ciutadans coma damb d’autes instàncies damb es quaus ei de besonh era cooperacion interterritoriau.

Serà de besonh ua naua Lei d’Aran, mès tanben cau díder qu’aguesta aurie d’anar acompanhada non sonque dera autonomia financèra de besonh entà garantir er exercici deth pròpri autogovèrn, senon d’ua reforma institucionau e electorau que permete que toti es ciutadans dera Val d’Aran, de Quate Lòcs a Pujòlo, siguen es vertadèrs protagonistes deth sòn devier. Per justícia, per igualtat, per dignitat.

Advertisements

Daissar una responsa

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Cambiar )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Cambiar )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Cambiar )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Cambiar )

Connecting to %s