Category: De lin e de lan

Miei sègle a passat d’ençà que Baquèira-Beret dauric es pòrtes damb era inauguracion deth prumèr telesèra. Er esfòrç prèvi des prumèri trabalhadors entà mete’c tot en plaça comencèc a aufrir tot un camp de possibilitats en gòi der espòrt blanc, que, en fin, a suposat ua transformacion dera val que l’acuelh en pas lèu lèu sense continuïtat d’ua economia agricòla a ua de servicis, sense desbrembar, peth miei, era contribucion dera industria idroelectrica e, mès abantes, dera economia comerciau de frontèra, encara vigenta. Era expansion vint ans mès tard entà Beret e Argulhs e, ja enes ans novanta, tath Palhars, consolidada dempús, damb tecniques coma era dera nhèu cultivada, li dan aué un nau impuls a trauèrs d’ua fòrta inversion en mès remontadors e pistes, que somen 153 quilomètres esquiables e apontèlen era estacion coma era mès subergessenta d’Espanha e ua des mielhors d’Euròpa, com diden es entenudi. En brac: era multiplicacion per cent des sies trabalhadors iniciaus, pendent aguest temps, permet hèr-se ua idèa deth progrès artenhut. Aguest progrès explicite tanben era volentat configuradora der òme en disposar dera natura (aguest corròp de montanhes, prats, rius e nhèus) en profit des interèssi dera sua libertat e prosperitat, en tot hèr d’aguest món non sonque un caòs e un lòc inospit, senon un sistèma articulat e daurit as bones possibilitats dera persona. Eth sòn projècte rasoat ei principi d’accion transformadora, com auem vist e voleríem projectar encara mès, de forma conscient, sostenibla e morau, ath temps que, en un camin d’anada e tornada, aguesta madeisha natura se mòstre damb era sua lei pròpria, qu’auem de respectar per mor deth dinamisme que la constitusís, a on eth miei ei dejà vengut fin, perque era encara mos sosten.

(DIARI SEGRE, 13 de deseme de 2014)

 

Era nòsta ei ua des societats mès desiguals d’Euròpa, a on, per tant, era diferéncia entre era minoria mès arrica e es praubi cada còp mès nombrosi e empraubidi ei devenguda ua henerècla que semble lèu lèu insauvabla, ath delà incrementada enes darrèri ans de crisi e de mesures injustes que sagen de hèr-la front damb es vielhes recèptes dera economia especulativa e consumista, ath marge dera persona ara quau aurie de servir coma esturment der orden sociau. Eth cambi de paradigma politic ven motivat, en bona part, pera incapacitat des podèrs publics entà revertir aguesta situacion tan fotuda. E non digui que sigue facil. Sòrt n’auem, fòrça viatges, der hilat assistenciau que pare eth còp de fòrça familhes que suberviuen ara intempèrie sociau. Iniciatives coma era campanha deth Gran Recapte dera Fondacion deth Banc des Aliments e er esfòrç d’entitats coma Caritas qu’i ajuden a amiar-la a tèrme, e d’autes de semblantes damb eth trabalh que tostemp prèsten es Servicis Sociaus, servissen entà aquerir-ne consciéncia, prumèr; e sajar-ne de dar un còp de man, dempús, laguens deth sòn limitat volentarisme, sense desbrembar qu’era desigualtat non ei pas un hèt naturau, senon frut d’ua injustícia estructurau, perque arrés non pòt meritar ua vida sense poder minjar ne garantir as sòns hilhs ua educacion e un futur dignes. Compartim ua responsabilitat, de diferents grads, en tot depéner dera situacion de cadun, mès ath dauant d’aguesta realitat, er individualisme actuau pòt quèir ena temptacion dera indiferéncia, sense compréner que, ne que sigue per pur e paradoxau interès, ua societat desigual, damb ua coesion fèbla, ei mens prospèra. Ara qu’em as pòrtes de Nadau, rebrembi, coma desencusa, es paraules deth teològ Javier Vitoria, que mos animaue, en ua trobada recenta de Cristianisme e Justícia, a ua solidaritat autentica (no pas en dar aquerò que mos sobre), pr’amor que “un cristianisme fidèu a Jesús de Natzarèth includís era luta pera justícia”. Tota ua demana critica e, sustot, exigenta!

(DIARI SEGRE, 29 de noveme de 2014)

Era politica pren part dera sua liturgia, qu’includís ua simbologia e uns rites determinats. En açò, eth nacionalisme ei capdauantèr, pr’amor que tracte damb aquerò inefable: Pàtria, Nacion, País, Pòble… Eth sòn calendari mèrque hites, tostemp istoriques, que devien un simbèu, coma n’a estat eth 9 de noveme. Escoti ena ràdio ar antropològ Manuel Delgado, reconvertit ar independentisme, qu’en transcurs d’ua tertúlia da damb era clau de çò que succedís en Catalonha (Aran merite ua analisi a part, coma parçan damb mens participacion e mès vòts contraris ara secession, laguens d’un procès sui generis, sense debat prèvi, ne deliberacion publica, ne cens oficiau, ne neutralitat institucionau, ne mèses imparciaus, damb actius cargues relevants deth partit governant e loguèr de taxis entàs desplaçaments des votants…, que meten en evidéncia eth besonh de poder votar enes condicions democratiques requerides). Delgado ven a díder que non cau trencar-mos eth cap en proposar ua via de dialòg e negociacion, de pacte e entenuda, açò ei, de paraula e rason, que caracterize era agora dera democràcia, pr’amor qu’un moviment de ciutadans se botge per ua “energia” imparabla. Segontes aguesta opinion, seríem dauant d’ua sòrta de revolucion der amor; d’aquiu era felicitat e era hèsta des quaus se sòlen vantar es sòns protagonistes, enes diuèrses manifestacions publiques. Semble evident qu’era independéncia comportarie, aumens es prumèri ans, ua situacion de damatge sociau e economic (en pensions, prestacions sociaus, relacions comerciaus), com reconeishen tanben es economistes mès favorables ath trencament, mès ja se sap qu’er amor non enten de rasons, n’encara mens d’amants absents que, com Rajoy, non vòlen ne veir ne enténer.

(DIARI SEGRE, 15 de noveme de 2014)

D’ençà dera hièstra deth sosterranh ludregen uns uelhs que campen espaurits eth pas fèrm des bòtes que caushiguen eth carrèr. Aguesti mainatges sarren fòrt era man des sòns pairs, que hè dies auien trobat entre es milhòcs as guerrilhèrs vengudi de França, fòrça d’eri dera Resisténcia, entà sajar de restaurar era Espanha republicana, damb caplòc provisionau en Vielha. Es maquis demorauen eth supòrt internacionau des Aliats. Enganhadi dilhèu per ua esperança. Un d’aguesti mainatges qu’ara se les guarde ja shumaue que quauquarren d’extraordinari anaue a succedir, perque d’un dia tà un aute, en tot baishar dera montanha, descurbic eth camin estornejat peth rastre d’ua preséncia estonanta ena vida vidanta deth trabalh de pagés. Dies abantes, a bèri maquis ja les auien susprenut en tot panar bèra garia entà trèir-se era hame, amagadi entre bordaus, bòsqui e montanhes. Mentretant, er exercit espanhòl ja auie recebut avertiments qu’ère possibla ua incursion tara Val d’Aran, isolada dera Peninsula e de facil accès peth costat francés. Diuèrses divisions s’apropèren tara frontièra. Combats en Les, Bossòst (d’a on ère Juan Blázquez), Canejan, Salardú, especiaument crudenti en Es Bòrdes, deishèren es mòrts qu’era istòria sòl desbrembar: èren maquis, soldats, vesins. Persones eth valor de totes eres n’ei autant de sagrat. Aqueth dia d’octobre de 1944, eth dia dera incursion, ara hè 70 ans, i auie ua nòça en Les, títol qu’entèste eth documentau elaborat per Mireia Boya entà recuélher eth testimòni d’aqueri mainatges, qu’aué, ja grani, mos dan compde dera pròpria viuença, en uns pòbles heridi pera hame e era guèrra, que conformen era memòria conservada ençà dera Istòria, damb eth desir universau de patz e libertat.

(DIARI SEGRE, 1 de noveme de 2014)

Bèth temps a qu’era politica a entrat en un terrèn de virtualitat qu’ara a mudat en un solèr fòrça botjat e voluble. Aguesta virtualitat de hèr es causes (o de non hèr-les), “coma se…”, que va aquerint un cèrt caractèr performatiu, a despièch qu’eth gèst mèrque era direccion d’aguest castèth de huecs: deth dialòg de sords damb trobades fotografiades que justifiquen eleccions anticipades e consultes improbables sense lèu lèu parlar-ne d’aguestes en aqueres amassades compdades damb es dits d’ua man (açò ei negociacion?), enquiar acte solèmne, aué hè ua setmana, d’ua convocatòria de referèndum, vestit de consulta, e, per tant, inefectiva pr’amor que serà recorruda inevitablament (e toti ac saben) ena culminacion d’un nau gèst de desaprobacion e immobilisme en revèrs, e retroalimentat, en aute costat dera taula tanben virtuau; tot guarnit per ua campanha sense debat entà ues preguntes enredades, que se suspen ath temps que recep lum vèrda era junta qu’a de susvelhar un procès en emparament d’ues règles de jòc autant de virtuaus e, per tant, ara per ara bric clares ne tanpòc objetivades ara lum d’ua observacion internacionau. Mentretant, mentre se cride a trencar era legalitat vigenta damb era finalitat de “votar” se volem trencar o non damb aquera (en ua auta paradòxa), se seguís “coma se” en dia 9 de noveme tot s’auesse de decidir, mès se supòse que tanpòc se decidís arren, perque ara fin tot eth castèth se lhèue entà tastar era opinion dera gent, en un nau procès de transformisme legau, a on eth referèndum ja non ei ne consulta, senon simpla enquèsta. Com voleríem votar ja en un referèndum, legau e, per tant, pactat e garantit, entà acabar damb aguest teatre, damb aguest jòc de masques e personalitats cambiades jos disfrassi e papèrs eissorbadi per aguest illuminisme desorientador, tanplan descoratjador!

(DIARI SEGRE, 4 d’octobre de 2014)

Com se tot siguesse susceptible de cambi e tanben de finau, laguens dera sua contingéncia, non sonque er èster uman ei eth sòn pròpri fin, senon tanben es possibilitats que pòt auer ara man se li revèlen autant de limitades. Viuem ara aguesta situacion de fin-finau en fòrça encastres que semblauen intocables. Era configuracion des territòris n’ei un d’aguesti, dera quau en da bona mòstra eth referèndum escocés entà decidir s’aguest parçan auie d’èster, o non, independent, a despièch qu’eth tèrme “independéncia” ei fòrça quimeric en un món d’interdependéncies constantes. Tanben en Catalonha se vò daurir era possibilitat de sosméter en qüestion era integritat territoriau atau com la coneishíem enquia ara. E Aran poderie plantejar, atau madeish, un aute estatut politic, segontes eth sòn autogovèrn e era sua singularitat culturau. Es termières (concèpte que ja apunte ath limit, ath finau d’un espaci contingent) pòden cambiar, encara que serie preferible non lheuar-ne mès e dilhèu suprimir-les totes (fin-finau des termières), se se dèssen es condicions avientes (causa que, per cèrt, a comprenut prumèr qu’arrés eth capitau mondiau que se desplace per aquiu a on vò). Perque èm plaçadi ena possibilitat e, ath temps, èm eth nòste pròpri fin, poderíem aquerir era consciéncia politica de víuer com se deth nòste temps depenesse, en bona mesura, era nòsta felicitat, sense auer de demorar futurs compensatòris damb presents tan sacrificiaus, e eth restabliment, ara e ací, dera dignitat perduda. D’acòrd damb eth combat racionau e era coimplicacion en comunautat, era nòsta responsabilitat mos possarie a hèr es causes çò de mielhor possible, dilhèu, en tot seguir er exemple referit, damb era claretat, era negociacion e eth pacte, qu’ací encara mos manquen.

(DIARI SEGRE, 20 de seteme de 2014)

Setmana de compareishences en Parlament damb motiu dera tramitacion dera naua Lei d’Aran. Ei un bon moment entà conéisher es inquietuds e es desirs des aranesi e des sapients sus eth regim especiau entà qu’es deputats elabòren era lei que regule eth nòste autogovèrn. Maugrat açò, i a ua naturau temptacion en refortilhar eth posicionament de cada grop, en ua sòrta d’autocompareishença publica, respècte der imaginari que dejà a articulat en referéncia ara Val d’Aran, dilhèu discordant damb eth pluralisme pròpri que caracterize eth país. Suspren tanben que representants politics diguen a ses senhories qu’ahèrs tan fonamentaus coma eth modèl electorau non formen part des preocupacions des ciutadans. Pòt èster. Com tanpòc n’ei era madeisha Lei, enes carrèrs e larèrs aranesi. E aguest hèt non ei pas un impediment entà qu’es politics hèsquen eth sòn trabalh. Se pòt convier facilament qu’eth sistèma electorau aranés, coma eth modèl financèr e era arquitectura institucionau e competenciau, d’acòrd damb es naui besonhs restacadi damb era qualitat democratica, era politica toristica, economica e deth foment deth trabalh, ei manifèstament mielhorable, pr’amor qu’es proporcions populacionaus an cambiat dempús de 24 ans en qué s’aprovèc era prumèra lei e, sustot enes darrèri tempsi, a sosmetut quauqui terçons decisius (pr’amor que decanten eth govèrn deth Conselh) a un “estrès electorau” dificil de justificar en plen sègle XXI. Mos enriquís debàter sus tot açò, entre es que non vòlen cambiar arren e es que prepausen d’autes alternatives entà sajar de racionalizar eth sistèma, hèr-le mès just, transparent, equitatiu e, per tant, democratic. Damb acòrd e consens. Entà qu’es representants siguen, aumens, un shinhau mès representatius.

(DIARI SEGRE, 6 de seteme de 2014)

Eth cas Pujol s’a plaçat coma miralh des incongruéncies dauant der aperat procès sobeiranista, que s’auie convertit en ua sòrta de nau moralisme politic, capable d’establir era linha non sonque entre es boni patriòtes (que sauven es sòs en Andòrra) e es malurosi (en ton commiseratiu, ara demora dera reconversion) o es maishanti (en ton despectiu, perque aguesti non an remèdi), senon tanben entre es democrates (aqueri que defenen eth referèndum secessionista) e es que non en son (aqueri que le rebotgen pes rasons que siguen). Tanben valerie era critica respècte des petrificadors dera Constitucion. Tan evident ei que Catalonha non ei, sonque, Pujol (guarie còps ac auíem avertit, sense que mos hèssen cas, e ara repetissen es que tostemp les auien confonut!), com qu’Espanha non ei solet Bárcenas. Dempús d’ans, decades, fòrça abantes de cap senténcia constitucionau, d’egemonia doctrinau, mediatica, politica, de cap tara idèa dera Catalonha plea e liura, er estadi finau dera quau auie d’èster, inexorablament, eth der Estat pròpri, perque partie dera premissa qu’ua Nacion non n’ei sense Estat; eth miralh trencat deth pujolisme, sense eth quau pòc s’entenerie er actuau sobeiranisme, a despartit tanben era imatge interiorizada deth supremacisme catalan, en pensar-mos mès beròis e intègres qu’era rèsta d’iberics. Mès… ai!, era tustarrada ei fòrta, perque, en hons, compartim damb eri es madeishi maus: era corrupcion deth podèr, eth patriotisme dera vergonha e, en conseqüéncia, ua situacion herida de caumatge, desproteccion sociau e desigualtat creishenta. Profitem era escadença non pas entà isolar-mos, patrioticament, ena nòsta misèria, senon entà predar-mos amassa per un renèisher tan democratic, just e plurau com dejà “pòstnacionau”, desmitificat, cosmopolita, entà qu’era pàtria, era que sigue, dèishe d’èster ua excusa.

(DIARI SEGRE, 23 d’agost de 2014)

Era fragilitat dera vida ei mès evidenta quan quauquarrés joen, en ua epòca plan bona en exercici deth sòn mestièr, ath delà reconeishut e respectat, morís de forma abrupta, en un malurós accident de trafic. Atau de patac, sense demorar cap d’avertiment. Eth talh que mèrque eth contorn vitau convertís era finitud en principi dera subjectivitat e, per tant, dera existéncia, a on i auem queigut, lançadi ara mòrt coma era condicion mès pròpria, coma afirmarie, de forma rotunda, quauque filosòf, maugrat que non mos referim pas ua idèa, senon a un hèt ben fotut e brutau, ar hèt de “finar”, d’acabar. Mès enlà trobaram, dilhèu esperançadi, era memòria, eth rebrembe que seram capables de conservar, coma formes de transcendéncia. Non mos coneishíem en persona, mès auíem parlat, bèth còp, per telefon, damb aqueth sòn estil dirècte e seriós que percebia, coma professionau que non pèrd eth temps e sage de desnishar era realitat complèxa deth moment. Aguest n’ei, aumens, eth rebrembe que pogui compartir d’ua experiéncia cuerta, pendent es darrèri ans, ara quau cau híger era familiaritat digitau per miei de Facebook, damb bèth contacte ocasionau. Es institucions s’encarnen fòrça viatges en persones que li balhen ròstre e proximitat, e tà fòrça de nosati, sòns lectors abituaus, quan parlam deth diari SEGRE ei inevitable imaginar-le damb quauqui nòms coneishudi e significadi, entre es quaus i é Jordi Gabernet. Non le trobaram dejà ar aute costat der hiu telefonic, mès òc en frut deth sòn trabalh, que, coma responsable dera seccion de Comarques, li hèc a conéisher era actualitat dera Val d’Aran, des d’a on volem adreçar ues paraules d’afècte, companhia e amistat tant damb era sua familha coma damb era auta dera redaccion e de tot er equip damb es quaus i a prenut part.

(DIARI SEGRE, 9 d’agost de 2014)

Era carretèra demore desèrta abantes qu’es prumèri veïculs de seguretat e des pompièrs francesi poguen daurir eth pas ara caravana publicitària, alègra e chocanta, damb un aire de magràs en miei dera canicula, mentre autoctòns e visitaires de cornèrs inimaginables, coma un australian interessat pera camera fotografica que pòrti, ben simpla, retornen era salutacion e remassen es objèctes des mèrques que s’anoncien en aguesta passavila deth patrocini. Eth Tour de França ei atau, un eveniment de tradicion centenària, entre ludic, esportiu, sociau e toristic, qu’encara lhèue expectacion e seguiment per aquiu a on passe. Aguesta setmana i a hèt cap en parçan de Quate Lòcs, ena sua etapa 17au, entre Sant Gaudenç e Sant Lari, enes nòstes tèrres deth Comenge, per vilatges tanplan familiars, propèrs, de casa, a on era distincion termierèra semble irrelevanta, ben supèrflua. Ua orada mès tard, eth bronit des elicopèrs damb es camères que retransmitissen era corsa a vista d’audèth peth vèrd paisatge deth Pirenèu centrau, coronat pes plapes de nhèu que repòsen ath cap dera sèrra, avertís dera inminent arribada des corredors que la entèsten, damb ua diferéncia de tot just ua menuta respècte de tot eth grop. Aguesti eròis dera bicicleta, òmes subreumans, passen tot viste, dauant des espectadors que mòstren quauqui estendards e es anims que les inspiren, en tot que s’encaren ara ascension deth pòrt deth Portilhon, que pugen de forma constanta, a pinhon fixe, quan non se vau a badar, mentre ignòren, as sues esquies, es beròies imatges dera montanha de Margalida. Ja les pòs anar a cercar, que ja paren en Banhères de Luishon. Era carretèra torne a èster dubèrta e es ciclistes aficionadi entornien peth pòble, tà naut e tà baish, damb aqueth regust que dèishe un dia diferent.

(DIARI SEGRE, 26 de junhsèga de 2014)